De Westdeutsche Rundfunk zendt op vrijdag 20 februari, 's middags tussen 15:00 uur en 16:00 uur een nieuwe aflevering van het programma Planet Wissen uit. Het thema is deze keer Das Klosett — Die Geschichte des stillen Örtchens. Till Nassif en Brigitte Pavetic presenteren de uitzending en zullen u in de loop van dat uur nog menig maal verbaasd doen zijn. De afkorting WC staat voor het Engelse water closet, een woord dat sedert 1755 bestaat. Het betreft die kast waarin veelvuldig een klaterende waterval en ruisende winden te horen zijn.
Het zal niet een onderwerp zijn waar u dagelijks, doorbrengend op de toiletbril, over nadenkt, maar meer dan twee en een half miljard mensen van de wereldbevolking hebben niet de beschikking over een adequate sanitaire inrichting; dat aantal mensen staat voor ruim veertig procent van de wereldbevolking, en dat is een grof schandaal, vooral vandaag de dag nu we leven in tijden dat de wetenschap en vooral de technologie heeft getoond dat huishoudelijke problemen soms met een kleine maar intelligente ingreep kunnen worden opgelost. En zo en passant dient daar dan nog aan te worden toegevoegd dat er dagelijks vijf duizend kinderen sterven als gevolg van ontoereikende hygiëne.
Gemiddeld brengt een mens één jaar van zijn leven op de toiletpot door, maar toch behoort dit thema normaliter tot de taboesfeer. De presentatoren van Planet Wissen wagen het er toch op, aangezien de Verenigde Naties 2008 hadden uitgeroepen tot hetinternationale jaar van de sanitaire basisverzorging. Zo lichten ze het deksel met betrekking tot tal van wetenswaardigheden met betrekking tot de historie van het closet. Net als een vorm van centrale verwarming, beschikten de Romeinen reeds over met water doorgespoelde gemeenschappelijke toiletten. En gemeenschappelijk moet men bezien als in onze tijd gemeenschappelijke douches. Daar kwamen mannen bijeen om hun andersoortige boodschap(pen) en tegelijkertijd zaken te doen.
En als we nog verder terugkijken, komen we aan de weet dat de Egyptenaren reeds over een god van de winden (lees: winderigheid) beschikten. Bij de Assyriërs werden menselijke uitwerpselen zelfs gebruikt als offergaven.
Wilt u de uitscheidingen van al dat onderzoek meebeleven en vernemen wat er aan interessants is geboekstaafd, scheidt u zich dan niet af voor een stoelgang.
donderdag 19 februari 2009
woensdag 11 februari 2009
Goede giften — kwade giffen
In het populair wetenschappelijke programma Abenteuer Wissen van het tweede publieke Duitse televisienet wordt op woensdag 11 februari, 's avonds tussen 22:15 uur en 22:45 uur het thema gif(t) behandeld. Daarin komen de beide kanten van de medaille aan bod: zowel die waarin het gif ten kwade wordt aangewend, zoals binnen machtsconstructies en aanverwante structuren. Voor de goede orde: dan hebben we het wel over gif als werkzame stof en niet een eventueel sluipende invloed die uitgaat van allerlei handelingen ten kwade van derden.
Maar tevens in een andere context kan een gif(t) dodelijk zijn, bij voorbeeld door middel van een verkeerde dosering, en dan is er eveneens sprake van een machtssituatie, doch die is niet per definitie vergelijkbaar met politieke, respectievelijk economische macht. Maar een stof als botox die tegenwoordig veel wordt gebruikt, is ook afkomstig van een zwaar vergif: botulinumtoxin.
En wat te denken van mensen die plannen smeden voor een (of meer) moord(en). In veel gevallen zijn het vrouwen die gebruik maken van gif als ze een dergelijk snood plan ook daadwerkelijk ten uitvoer brengen.
Maar tevens in een andere context kan een gif(t) dodelijk zijn, bij voorbeeld door middel van een verkeerde dosering, en dan is er eveneens sprake van een machtssituatie, doch die is niet per definitie vergelijkbaar met politieke, respectievelijk economische macht. Maar een stof als botox die tegenwoordig veel wordt gebruikt, is ook afkomstig van een zwaar vergif: botulinumtoxin.
En wat te denken van mensen die plannen smeden voor een (of meer) moord(en). In veel gevallen zijn het vrouwen die gebruik maken van gif als ze een dergelijk snood plan ook daadwerkelijk ten uitvoer brengen.
maandag 12 januari 2009
De Sahara nader onderzocht door Duitse wetenschappers
Anatomie van een woestijnOp maandag 12 januari presenteert de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie de documentaire Das Herz der Sahara, een film van Sylvia Strasser, die in 2008 voor het tweede Duitse publieke televisienet werd gerealiseerd, en thans binnen één week twee keer door Arte zal worden uitgezonden. Het is een rolprent op het formaat 16:9, voorzien van stereofonisch geluid, met een lengte van 43 minuten.
Niet altijd werd de woestijn, die wij kennen onder de naam Sahara, gekenmerkt door hitte en droogte. Er zijn perioden geweest dat hier regen in de juiste hoeveelheden zijn neergedaald, die vruchtbaarheid van de bodem ten gevolge hebben gehad, waardoor het mogelijk is geweest om er te leven. De Sahara — die de grootste woestijn op aarde is — vormt dan ook een gebied waar ooit beschavingen zich hebben kunnen manifesteren en een hele tijd lang hebben kunnen staande houden.
Prognose
Wetenschappers van het in Keulen gevestigde Henrich-Barth-Institut hebben, met behulp van de in het zuiden van Lybië woonachtige Toeareg-bevolking, onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de natuur en de aldaar gevestigde mensen.
Arte-televisie herhaalt deze documentaire op maandag 19 januari, 's middags om 14:00 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Foto genomen op locatie. (© ZDF/Sylvia Strasser.)
2. De Sahara letterlijk in kaart gebracht.
woensdag 7 januari 2009
De grootste energierbron die ter beschikking staat: de zee
De zee als voortdurende energiebron
Op woensdag 7 januari kunt u op het tweede publieke Duitse televisienet ZDF — tussen 22:15 uur en 22:45 uur — in de reeks Abenteuer Wissen een wetenschappelijke documentaire bekijken over de mogelijkheden om energie te winnen uit de omvangrijkste bron die de mens beschikbaar heeft: de zee. De titel van de film is dan ook geheel in overeenstemming daarmee: Energie aus dem Meer.
Instanties, die ons en projectontwikkelaars op energiegebied willen aanzetten tot nadenken over de situatie nu en de eventuele verbetering daarvan zonder onnodige aantasting van het milieu en de leefomstandigheden op onze aarde, worden — althans indien ze de moeite nemen zich te verdiepen in de materie — al enige tijd gewezen op de ononderbroken beschikbaarheid van de zee. En niet alleen de bedenkers en ontwikkelaars van nieuwe energieprojecten, die het uit hoofde van hun werk simpelweg moeten, doen er goed aan zich gedetailleerd te (laten) informeren over feiten en fictie, mogelijkheden en onmogelijkheden van eventuele onontgonnen 'gebieden', ook voor de dagelijkse gebruiker is het nuttig iets te weten over het belangrijkste element dat we elke dag nodig hebben: energie.
Op woensdag 7 januari kunt u op het tweede publieke Duitse televisienet ZDF — tussen 22:15 uur en 22:45 uur — in de reeks Abenteuer Wissen een wetenschappelijke documentaire bekijken over de mogelijkheden om energie te winnen uit de omvangrijkste bron die de mens beschikbaar heeft: de zee. De titel van de film is dan ook geheel in overeenstemming daarmee: Energie aus dem Meer.
Instanties, die ons en projectontwikkelaars op energiegebied willen aanzetten tot nadenken over de situatie nu en de eventuele verbetering daarvan zonder onnodige aantasting van het milieu en de leefomstandigheden op onze aarde, worden — althans indien ze de moeite nemen zich te verdiepen in de materie — al enige tijd gewezen op de ononderbroken beschikbaarheid van de zee. En niet alleen de bedenkers en ontwikkelaars van nieuwe energieprojecten, die het uit hoofde van hun werk simpelweg moeten, doen er goed aan zich gedetailleerd te (laten) informeren over feiten en fictie, mogelijkheden en onmogelijkheden van eventuele onontgonnen 'gebieden', ook voor de dagelijkse gebruiker is het nuttig iets te weten over het belangrijkste element dat we elke dag nodig hebben: energie.
zondag 28 december 2008
Charles Darwin een kapelaan van de duivel? — Terra X-documentaire op het ZDF, en de Ultieme Biografie
DocumentaireOp zondag 28 december presenteert het tweede Duitse publieke televisienet ZDF — tussen 19:30 uur en 20:15 uur — een nieuwe documentaire in de reeks Terra X. Deze keer is de aandacht meer gericht op een persoon dan op een natuurfenomeen, hoewel er tamelijk veel mensen zijn, die de mening zijn toegedaan dat de protagonist van dat programma deze avond ook een heel bijzonder natuurfenomeen was en zelfs is gebleven: Charles Darwin (1809-1882).
De titel van de aflevering luidt Charles Darwin — Kaplan desTeufels, een film van Elke Schmitz en Susanne Utzt. De documentaire zal worden uitgezonden op het formaat 16:9 en is voorzien van stereofonisch geluid.
Het zal duidelijk zijn dat in den beginne — toen zijn theorieën begonnen door te dringen in het streng gelovige Engeland van het Victoriaanse tijdperk — grote groepen zeer ongelukkig waren met de volgens hen opruiend-onwaarachtige beweringen, die twijfel zaaiden aan de Almachtige Schepper en de gevolgen van diens hemelse werken op de aardbol.
Toch slaagde de man erin langzaam maar zeker de algeheel rots van behoud binnen dat Anglicaanse christendom flink dooreen te schudden en veel godsdienstige waarden in ieder geval op te stoten in de vaart van onderwerpen voor ernstige twijfel(s). De belangrijkste oorzaak daarvoor lag in de verschijning van Darwins hoofdwerk The Origin of Species, voor het eerst uitgekomen in 1859.Darwin-jaar
Zo hier en daar merken we het al enkele maanden: het Darwin-jaar is in aantocht, al zou je op sommige momenten — als je niet beter wist — best willen geloven dat het in 2008 rees in volle hevigheid was uitgebroken. In sommige geledingen van ons bestaan is dat ook al wel het geval, maar dan houdt men zo'n jaar
aan andere data dan die welke liggen tussen de data 1 januari en 31 december.Zulks is legitiem, maar om in het kader van het doorgaans sterk dominerende ronde getallen-fetisjisme te blijven, mag het ware Darwin-jaar pas op 12 februari aanstaande losbarsten: dan is het exact tweehonderd jaar geleden dat de man werd als Shropshire-lad in de Engelse plaats Shrewsbury werd geboren.
De ultieme Darwin-biografie
Mochten degenen, die in ons taalgebied die drie kwatier durende aflevering van Terra X bekijken en geprikkeld raken meer over de mens Charles Darwin, diens persoonlijke ontwikkeling, zijn intiemere wel en wee uit te zoeken, dan is daar kortgeleden een prachtige extra mogelijkheid bijgekomen door de vooruitziende — en voor kwaliteit nimmer troebele — blik die een (van de) oudgediende(n) binnen uitgeverij Nieuw Amsterdam: de Nederlandse vertaling van de in 1991 voor het eerst in het Engels verschenen Darwin-biografie bij uitstek, geschreven door Adrian Desmond en James Moore.
Het spreekt vanzelf dat er nog altijd hele volksstammen zijn die vasthouden aan een volstrekt onrealistische visie op het ontstaan van de wereld en alles daarom heen: een schepping door één (non)entiteit, maar onder meer de zogeheten creationisten wijzen alles wat met de persoon Darwin en diens wetenschappelijk werk te maken heeft, categorisch van de hand. Een enkeling gaat daarbij zo ver dat hij de bewering doet dat Darwin op zijn sterfbed zijn hele evolutieleer zou hebben herroepen. De man was niet van die gedachte af te brengen, want hij had God gezien en dus moest iedereen beseffen dat God bestond.
Meer nog dan Karl Marx en Sigmund Freud heeft Charles Darwin gezorgd voor een andere kijk op het leven — weliswaar niet in filosofisch-maatschappelijke zin, zoals dat door de twee hiervoor genoemden werd bewerkstelligt, maar veeleer naar het levende wezen mens en zijn oorsprong.Hoewel de Victorianen — en daar maakte de jonge Darwin van lieverlee deel van uit — hun vast geloof beleden dat hen van dwalingen kon bevrijden en de dreigende gevaren geen directe twijfel konden verwekken, aangezien zij zich vast verankerd voelden in de rotsgrond der onsterfelijkheid [1], zijn er allengs meer twijfelaars gekomen, die deels — zij het spontaan dan wel na innerlijke gevechten — naar het Darwin-kamp zijn overgestapt. Deze geleerde kwam met veel tastbaars dat tevens controleerbaar was, hetgeen inzake van een geloof dat niet wordt ondersteund door een mogelijkheid tot — hoe oppervlakkig ook — naspeuringen op aannemelijkheid, nimmer het geval kan zijn
.Toch heeft die Charles Darwin menig hard gevecht moeten leveren om in bredere kring eerst klankborden en vervolgens adepten te vinden, alsmede de ondersteuging van mensen die inzagen welk groots werk hij had verricht. Maar die steun werd hem ook gegeven, zelfs als het om de publicatie van zijn (blijvende) standaardwerk The Origin of Species ging dat hij twee decennia lang had achtergehouden aangezien hij besefte tot welke stormen — niet alleen uit aarstconservatieve, christelijke hoek —dat zou kunnen leiden. Die twijfel van Darwin — die geen atheïst was, maar een agnost — ging zo ver dat hij af en toe vreesde voor anarchist te zullen worden aangezien, terwijl hij 'slechts' een liberale denker en onderzoeker was, hetgeen in die tijd van woelingen en regelrechte omwentelingen bepaald geen kleinigheid moet zijn geweest.
Goed hondertwintig bladzijden van het boek zijn gewijd aan het notenapparaat en zestien aan het Register. Alleen al daaruit blijkt dat de beide auteurs van deze veelzijdige levensbeschrijving meer hebben gedaan dan wat globale feiten verzamelen.
Er zullen zich de komende maanden ongetwijfeld nog voldoende gelegenheden voordien om nader op dat unieke boek, dan wel gedeelten ervan terug te komen.
[1] Deze begrippen zijn afkomstig uit het gedicht Last Lines van Darwins (tijdelijke) contemporain, de — eveneens in het Victoriaanse Engeland, in een domineesgezin levende — schrijfster Emily Brontë (1818-1848) in een bijdrage van donderdag 25 december, op onze zustersite Tempel der Letteren.Afbeeldingen
1. Charles Darwin als joch van zeven jaar
2. Darwin als jongeman.
3. Tekst op de titelpagina van een moderne editie van The Origin of Species.
4. Rug van het stofomslag van de Nederlandse versie van de Darwin-Biografie.
5. HMS Beagle, het schip waarmee Darwin zijn lange reis ondernam.
6. Charles Darwin als zestigjarige. Portret door Julia Margaret Cameron (1815-1879).
7. Voorzijde van het stofomslag van de Nederlandse uitgave van de Darwin-biografie.
8. Adrian Desmond samen met James Moore: de beide auteurs van de ultieme Darwin-Biografie.
__________
Adrian Desmond & James Moore: DARWIN — De Biografie. Vertaald uit het Engels door Henk Moerdijk; 960 pag., gebonden, met stofomslag; met 42 foto's, verspreid over twee katerns in de tekst. Nieuw Amsterdam Uitgevers, Amsterdam, 2008
ISBN 978-90-468-0415-5
zaterdag 27 december 2008
Onthulligen van een Mummie op Arte-televisie
Sprekend verleden
Op zaterdag 27 december vertoont Arte-televisie — tussen 21:00 uur en 21:50 uur — éénmalig de Nederlandse documentaire uit 2005 van Wolter Braamhorst over de mummie van Anchor, die de internationale titel The trail of the mummy meekreeg en die bij Arte Duitsland Enthüllungen einer Mumie en in het Frans Sur les traces de la momie als titel heeft meegekregen. De film duurt 52 minuten en wordt op het formaat 16:9 uitgezonden met stereofonisch geluid. Deze rolprent is afkomstig van het Zweite Deutsche Fernsehen.
Die bijzondere stoffelijke resten betreffen een Egyptische priester die in deze vorm meer dan tweeënhalf millennium intact is gebleven. De rode draad in de documentairewordt gevormd door het moverende verhaal van een mummie die van de oevers van de rivier de Nijl in de middeleeuwen in Europa is beland, waar dat 'voorwerp' vol verbazing werd aanschouwd. Thans bevindt deze zich in het Museum voor Oudheden. Het is aan de museumleiding te danken dat Wolter Braamhorst toestemming heeft gekregen bij het onderzoek aan de mummie aanwezig te zijn en inzicht te krijgen in de 3D-scans en in het werk aan de reconstructie van het gezicht. Daardoor is hij er tevens in geslaagd in contact te treden met de beste mummie-experts ter wereld.
Mummies vormen ook niet zelden enge elementen in griezelfilms, en mede daarom worden er kleine stukken uit de blockbuster De Mummie voorgesteld, evenals nimmer tevoren vertoond archiefmateriaal; dat alles moet de kijker in staat stellen de avontuurlijke reis door de tijd enigszins te volgen. Zo vormt deze documentaire niet alleen een goede 'ingang' tot begrip voor en inzicht in het historische onderzoek met betrekking tot deze fenomemen, maar tevens toont de film de wetenschappelijke waarde van zulk onderzoek.
Op zaterdag 27 december vertoont Arte-televisie — tussen 21:00 uur en 21:50 uur — éénmalig de Nederlandse documentaire uit 2005 van Wolter Braamhorst over de mummie van Anchor, die de internationale titel The trail of the mummy meekreeg en die bij Arte Duitsland Enthüllungen einer Mumie en in het Frans Sur les traces de la momie als titel heeft meegekregen. De film duurt 52 minuten en wordt op het formaat 16:9 uitgezonden met stereofonisch geluid. Deze rolprent is afkomstig van het Zweite Deutsche Fernsehen.
Die bijzondere stoffelijke resten betreffen een Egyptische priester die in deze vorm meer dan tweeënhalf millennium intact is gebleven. De rode draad in de documentairewordt gevormd door het moverende verhaal van een mummie die van de oevers van de rivier de Nijl in de middeleeuwen in Europa is beland, waar dat 'voorwerp' vol verbazing werd aanschouwd. Thans bevindt deze zich in het Museum voor Oudheden. Het is aan de museumleiding te danken dat Wolter Braamhorst toestemming heeft gekregen bij het onderzoek aan de mummie aanwezig te zijn en inzicht te krijgen in de 3D-scans en in het werk aan de reconstructie van het gezicht. Daardoor is hij er tevens in geslaagd in contact te treden met de beste mummie-experts ter wereld.
Mummies vormen ook niet zelden enge elementen in griezelfilms, en mede daarom worden er kleine stukken uit de blockbuster De Mummie voorgesteld, evenals nimmer tevoren vertoond archiefmateriaal; dat alles moet de kijker in staat stellen de avontuurlijke reis door de tijd enigszins te volgen. Zo vormt deze documentaire niet alleen een goede 'ingang' tot begrip voor en inzicht in het historische onderzoek met betrekking tot deze fenomemen, maar tevens toont de film de wetenschappelijke waarde van zulk onderzoek.
dinsdag 16 december 2008
ZDF-documentaire over het fenomeen Goud
Object van begeerte
Het tweede publieke Duitse televisienet ZDF presenteert op woensdag 17 december een nieuwe aflevering in de reeks Abenteuer Wissenschaft. Het programma duurt een half uur — volgens de planning zal dat tussen 23:00 uur en 23:30 uur zijn — en behandelt deze keer het fenomeen Goud.
Of het de uiterlijke schoonheid, dan wel de stabiliteit van het edele metaal was en is, of het onderbewuste verlangen naar diverse graden van zuiverheid, is niet eenduidig, maar de mens heeft door de eeuwen heen zijn begeerte naar goud op tal van — niet altijd even hoogstaande — manieren getoond. Opvallend echter was dat een boekje over dit edele metaal in mijn boekhandelstijd zelfs voor de helft van de door de uitgever vastgestelde prijs, relatief gezien nauwelijks werd verkocht.
In de documentaire wordt onder meer aandacht besteed aan archeologische zoektochten naar goudmijnen die al vele eeuwen bestaan en die zich onder meer in de Kaukasus bevinden. Ongetwijfeld zal daarbij ook de — al dan niet (in)direct uitgesproken — vaststelling aan de orde komen dat zelfs binnen dat kader niet alles goud is wat er blinkt.
Het tweede publieke Duitse televisienet ZDF presenteert op woensdag 17 december een nieuwe aflevering in de reeks Abenteuer Wissenschaft. Het programma duurt een half uur — volgens de planning zal dat tussen 23:00 uur en 23:30 uur zijn — en behandelt deze keer het fenomeen Goud.
Of het de uiterlijke schoonheid, dan wel de stabiliteit van het edele metaal was en is, of het onderbewuste verlangen naar diverse graden van zuiverheid, is niet eenduidig, maar de mens heeft door de eeuwen heen zijn begeerte naar goud op tal van — niet altijd even hoogstaande — manieren getoond. Opvallend echter was dat een boekje over dit edele metaal in mijn boekhandelstijd zelfs voor de helft van de door de uitgever vastgestelde prijs, relatief gezien nauwelijks werd verkocht.
In de documentaire wordt onder meer aandacht besteed aan archeologische zoektochten naar goudmijnen die al vele eeuwen bestaan en die zich onder meer in de Kaukasus bevinden. Ongetwijfeld zal daarbij ook de — al dan niet (in)direct uitgesproken — vaststelling aan de orde komen dat zelfs binnen dat kader niet alles goud is wat er blinkt.
Abonneren op:
Posts (Atom)
